Avsnitt
-
Archeologiczna podróż po świecie dawnych wierzeń i zapomnianych bóstw – czyli jakie rytuały odprawiano w jaskiniach? Czy rondele sprzed 7 tys. lat mogły być miejscami kultu pierwszych rolników na naszych ziemiach? Rozmowa z Szymonem Zdziebłowskim – dziennikarzem naukowym National Geographic Polska, autorem książki „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Jednym z gospodarzy tegorocznego mundialu jest Meksyk, gdzie tradycja gry w piłkę sięga nawet 2 tys. p.n.e. Jakie znaczenie miały te rytualne zawody dla dawnych ludów Ameryki Środkowej - wyjaśniają dr Jan Szymański - archeolog z UW i Santiago Ybarra, członek Projektu Archeologicznego San Isidro. Ladino - zwane judeo-hiszpańskim - to język Żydów sefardyjskich, który ukształtował się po wygnaniu ich społeczności z Płw. Iberyjskiego w 1492 r. O historii języka ladino opowiada dr hab Agnieszka August Zarębska z Uniwersytetu Wrocławskiego, autorka książki „Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino”.
-
W USA trwają testy UPatch–ultrasonograficznego plastra do długotrwałego obrazowania ciężarnych kobiet. Dr hab. n. med. Jacek Sieńko, ginekolog–położnik, onkolog z WUM oraz lekarz Szpitala Klinicznego im. ks. Anny Mazowieckiej wyjaśnia idę tego eksperymentu medycznego. Z badań medycznych wynika, że krew potrzebna jest w Polsce co 15 sekund, a regularnie krew w kraju oddaje tylko 1.5 proc. populacji. Stąd idea popularyzacji wiedzy o krwi. Tak powstał program edukacyjny "Liga Krewniaków, Bohaterów masz we krwi", o którym mówią: Katarzyna Velinov – założycielka oraz Prezeska Zarządu Krewniacy.pl oraz doktor Agnieszka Szymczyk – specjalistka hematologii. Biolodzy od dawna uważali, że porządek w komórkach zawdzięczamy zawartych w ich wnętrzu organellom, które otoczone są błonami. Okazuje się, że wcale tak nie jest. O tym Michał Białobrzeski z Instytutu Fizyki PAN.
-
Saknas det avsnitt?
-
Prof. Rudolf Zuber jeden z najbardziej znanych geologów przełomu XIX i XX wieku opracował kartografię pokładów naftowych Karpat, był również międzynarodowym ekspertem w dziedzinie złóż naftowych w różnych regionach świata. Jeden z pierwszych parków publicznych w Polsce powstał na początku XIX wieku z inicjatywy architekta prof. Feliksa Radwańskiego, którego projekt przywidywał budowę ogrodów wokół dawnych fortyfikacji Krakowa. W związku z konferencją naukową na Wydziale Filozofii UW poświęconą myśli niemieckiego filozofa Martina Heideggera, podzielimy się refleksjami na temat bieżących prac naukowych i analiz dotyczących jego spuścizny.
-
"Kultura chorwacka w Krakowie" - nowa wystawa w Bibliotece Jagiellońskiej. O szczegółach prof. M. Czerwiński. Królewski egzemplarz Statutu Łaskiego z 1506 r. na wystawie w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Opowiada dyrektor R. Kostro. "Sztuka i architektura biskupstwa lubuskiego. Śladami zapomnianego dziedzictwa" w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Rozmowa z dr A. Polak-Woźniak oraz B. Maculewicz.
-
100 lat temu w Barcelonie zmarł Antonio Gaudi. Niezwykle oryginalny kataloński architekt miał na swoim koncie liczne projekty m.in. prywatnych domów, kamienic, Parku Güell czy Katedry Sagrada Familia. O życiowej drodze Gaudiego - od modnego dandysa po oddanemu Bogu i hołdującemu ubóstwu twórcy monumentalnego dzieła - opowiada prof. Marta Leśniakowska z Instytutu Historii Sztuki PAN. Przed nami 29. Piknik Naukowy im. prof. Łukasza Turskiego. W Eurece gościmy Monikę Sitek - popularyzatorkę nauk przyrodniczych z Fundacji Light Pollution Think Tank, która wyjaśnia, jak nadmiar sztucznego światła oddziałuje na rośliny, ekosystemy i ludzi. Ogólnopolska inauguracja Europejskich Dni Archeologii 2026 odbyła się 9 czerwca w średniowiecznej Wieży Książęcej w Siedlęcinie. Miejsce to słynie z unikatowych, średniowiecznych malowideł, które ilustrują historię sir Lancelota - jednego z rycerzy Okrągłego Stołu. O tym zabytku opowiada dr Agnieszka Oniszczuk z Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
-
Odnowiona Altana Chińska w Jabłonnie ponownie otwarta dla zwiedzających. Zabytek jest jednym z najcenniejszych przykładów architektury ogrodowej przełomu XVIII i XIX w. w Polsce. O szczegółach Monika Kallista. Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Opowiadają dr Jarosław Domański i Wojciech Gromelski oraz Dorota Duszyńska.
-
Na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik swoją działalność pokażą m.in. Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) oraz Narodowe Centrum Badań Jądrowych. O szczegółach Anna Bukiewicz-Szul oraz Artur Skwarek. "Humanistyczny modernizm. Maciej i Stanisława Nowiccy” – wystawa prezentowana w Muzeum Architektury we Wrocławiu. Opowiada Kacper Kępiński.
-
Smog i hałas od lat budzą niepokój, ale coraz więcej uwagi naukowcy poświęcają innemu, być może mniej oczywistemu zagrożeniu – zanieczyszczeniu światłem. O szczegółach dr Sylwester Kołomański. Początki drukarstwa na ziemiach polskich. Wynalazek Gutenberga szybko, bo już w latach 70. XV w., dotarł do stolicy ówczesnego Królestwa Polskiego. Opowiada Tadeusz Grajpel. Wystawa "Tej miłości trzeba się uczyć... Antoni Ponikowski – młodość i ruch oporu na Kielecczyźnie" w Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego w Nowej Słupi. Rozmowa z Roksaną Ponikowską oraz prof. Szymonem Orzechowskim.
-
Anna Hepa-Banasik-specjalistka w zakresie pedagogiki specjalnej, mgr pielęgniarstwa ze specjalizacją chirurgiczną, obecnie w na trzecim roku studiów doktoranckich z pielęgniarstwa opowiada o dwóch stworzonych przez siebie programach naukowo-badawczo-klinicznych, które mają wzmocnić skuteczność terapii w zakresie leczenia ran. Sebastian Duda- doktor teologii, filozof, publicysta w przeddzień Święta Bożego Ciała mówi o historii z XIII wieku o wizjonerach, roli Kościoła w życiu wiernych i Błogosławionej Joannie z Cornillon, od której zaczęło się Święto Bożego Ciała. "Ukryty głód dzieci"
to opublikowany 1 czerwca raport, który pokazuje, jak dziś wygląda niedożywienie dzieci w Polsce. Coraz rzadziej oznacza ono pusty talerz, a coraz częściej codzienną dietę opartą na taniej, wysoko przetworzonej żywności. -
O poszukiwaniu nowych cząsteczek RNA, które mogą przyczynić się do opracowania skutecznych leków przeciwko wirusom grypy i tropikalnym bunyawirusom opowiada dr Piotr Gerlach z Instytutu IMol PAN; a nanoskopii wielofotonowej - nowej technice obrazowania ludzkich komórek, np. mózgu czy oka, która pozwoli na śledzenie pojedynczych molekuł - dr inż. Piotr Zdańkowski z Wydziału Mechatroniki PW.
-
Czy historia Tajwanu uzasadnia pretensje Chin do tego terytorium? Dzieje wyspy od rdzennych społeczności austronezyjskich, po skomplikowaną sytuację geopolityczną po II wojnie światowej przypomina prof. Marcin Jacoby - sinolog z Uniwersytetu SWPS w Warszawie, autor książki "Tajwan. Herbatka na beczce prochu". Polska badaczka stworzyła jedną z największych baz danych tatuaży, które zachowały się na mumiach prekolumbijskich kultur Ameryki Południowej. Jakie motywy dominują i jaką techniką wykonywano tatuaże? O tym opowiadała Judyta Bąk - antropolog, etnolog i archeolog, doktorantka na UJ. W styczniu 2027 r. ma wejść w życie znowelizowana ustawa o ochronie dziedzictwa archeologicznego. Nowe prawo liberalizuje zapisy dotyczące stosowania wykrywaczy metali do poszukiwań zabytków przez tzw. detektorystów. Dlaczego nowelizacja budzi sprzeciw większości archeologów - wyjaśnił prof. Przemysław Urbańczyk z UKSW w Warszawie i IAE PAN.
-
Ruszyła 5. edycja kampanii "Immunoterapia Ratuje Życie". Obejmuje podsumowanie pięciu lat działań edukacyjnych w obszarze immunologii i dyskusję o rozwoju tej metody leczenia. O tym, dlaczego immunoterapia jest określana jako rewolucja w leczeniu nowotworów, opowiedział dr hab. n. med. Damian Tworek z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie. Skarbnica zbiorów naukowych z biblioteki na Podolu. Podole przez ponad 300 lat należało do Korony Królestwa Polskiego. O artefaktach z biblioteki arystokratów opowiedział Tomasz Kuba Kozłowski - badacz i popularyzator historii z Domu Spotkań z Historią. Stwardnienie rozsiane - choroba o wielu twarzach i wyzwaniach. Światowy Dzień SM obchodzony jest 30 maja. Celem jest zwiększanie świadomości, wsparcie pacjentów i promocja badań. O aktualnym stanie wiedzy i niewiadomych opowiedział prof. dr hab. n. med. Adam Stępień z Kliniki Neurologicznej Wojskowego Instytutu Medycznego.
-
Historycy od ponad 300 lat ustalają okoliczności i przyczyny śmierci króla Augusta II Sasa. Najnowsze badania przedstawia prof. Urszula Kosińska z Wydziału Historii UW. Dialogi Platona prowadzą nas niezmiennie do poszukiwań odpowiedzi na pytania współczesnego świata, na ciągłe odczytywanie go na nowo. Z Janem Tokarskim, historykiem idei, zastanawiamy się jakie pytania Platon mógłby zadać nam, czemu wracamy do jego koncepcji sprzed dwóch i pół tysiąca lat i dlaczego to Platon czyta nas, a nie my czytamy Platona. Zabytkowe rezydencje szlacheckie po II wojnie światowej zazwyczaj ulegały zniszczeniu, popadały w ruinę. Obecnie wiele z nich, dzięki pamięci i tradycji rodzin, do których należały, odzyskuje dawny splendor. Losy dworów i pałaców w powojennej Polsce opisuje dr Marcin Schirmer w książce "Powrót ziemian".
-
O nowoczesnych preparatach biologicznych, które mają pomóc w bioregeneracji gleby, opowiedział prof. Łukasz Drewniak z UW, a o nowoczesnych metodach prewencji i zabezpieczania cennych zbiorów muzealnych i archiwalnych - dr Magdalena Dyda z WB UW i spin-offu RDLS.
-
Pod auspicjami PAN planowana jest budowa Muzeum Historii Naturalnej. O szczegółach mówi prof. Jarosław Stolarski. Fragmenty XI-wiecznego anglosaskiego Psałterza N zostały odnalezione w Bibliotece Elbląskiej, co dało podstawę do odtworzenia historii rękopisu, o czym opowiada prof. Monika Opalińska z UW. Prof. Marek Mejor z UW przypomina postać cesarza Aśoki z III w p.n.e., jednego z najwybitniejszych indyjskich władców, pod którego rządami buddyzm rozprzestrzenił się na cały subkontynent indyjski.
-
22 maja 2026 w Centrum Nauki Kopernik odbywa się Gala finałowa III edycji Nagrody "Przewroty". Udział w wydarzeniu to szansa na poznanie finalistów i laureatów, czyli inspirujących twórców, ludzi odważnych i skutecznych w działaniach edukacyjnych. Ekspertka: dr Katarzyna Młynek– Z–ca–Dyr. Programowej ds. Komunikacji i Edukacji Naukowej w CNK. Na cukrzycę w Polsce choruje około 3 mln osób, a kolejne 5 mln znajduje się w stanie przedcukrzycowym. Aż 1,5 mln rodaków nie zdaje sobie sprawy ze swojej choroby, a kraj zmaga się z jednym z największych w Europie wzrostów zachorowań na cukrzycę typu 1 u dzieci. Stąd temat napojów z tkz. zerową zawartością cukru m.in. w szkolnych sklepikach czy automatach zainteresował naukowców. Gość: mec. Jan Karsznicki. Ruszyła 3. edycja konkursu Leczmy z troską. Konkurs skierowany jest do fundacji i stowarzyszeń prowadzących działania edukacyjne, pomocowe i wspierające pacjentów oraz ich opiekunów, również w obszarach pozamedycznych.
-
Ziemianin, socjalista, partner życiowy Marii Dąbrowskiej znany był również z sympatii dla ukraińskich dążeń niepodległościowych. Najstarsza organizacja humanitarna utworzona po odzyskaniu niepodległości towarzyszyła kilku pokoleniom Polaków w ważnych wydarzeniach historycznych. Staropolska muzyka dworska czy religijna inspirowała się wzorcami włoskimi, czasem węgierskimi, pozostając pod wpływem sarmackiej tradycji.
-
O wyzwaniach, szansach i zagrożeniach współczesnego polskiego naukowca oraz o inicjatywie "3% dla nauki, 100% dla Polski" opowiadają prof. M. Górna i prof. M. Tomza. Wokół książki „Architektura dworców kolejowych w latach 1918–1939. Wykłady towarzyszące”. Rozmowa z M. Fludzińskim.
Czym jest gerontologia społeczna i jak zmieniała się na przestrzeni dekad? O tym prof. P. Błędowski. -
W 1310 r. na tronie w Pradze zasiadł 14-letni Jan z Luksemburga, niewielkiego hrabstwa z zachodniej Europy. Postać tę przypomina prof. Wojciech Iwańczak – autor książki "Jan Luksemburski". Kartka pocztowa została oficjalnie wprowadzona do obiegu w 1869 r. Kto był autorem polskiego słowa "pocztówka" - wyjaśnia historyk - dr Sebastian Adamkiewicz. Dwa nowe gatunki żółwi sprzed 215 mln lat zostały opisane przez polskich badaczy. O ewolucji tych zwierząt opowiada paleontolog dr Tomasz Szczygielski.
-
Poznaliśmy wyniki pierwszego w Polsce badania o wpływie ról pełnionych przez kobiety na ich zdrowie psychiczne o czym opowiada: dr hab. n. med. Sławomir Murawiec – psychiatra, przewodniczący Rady Fundacji Twarze Depresji, rzecznik Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Ukazał się Raport "Oczy w formie" opublikowany z okazji Dnia Okulistów i Okulistyki (9 maja). Okazuje się, że co piąty Polak nie chodzi na profilaktyczne badania wzroku a w tej grupie przeważają mężczyźni między 25. a 44. rokiem życia. O szczegółach: dr n. med. Andrzej Lipiński, lekarz okulista z Domu Lekarskiego ze Szczecina. Przedstawiamy wiedzę jaką mamy o Hantawirusie, a opowiedają o tym: prof. Agnieszka Małgorzata Szuster–Ciesielska oraz Główny Inspektor Sanitarnym (GIS) w Polsce: dr n. med. Paweł Grzesiowski.
