Avsnitt
-
Legenda głosi, że panna, która dotknie serca Dzwonu Zygmunta, wkrótce wyjdzie za mąż. 505 lat temu, 9 lipca 1521 r dzwon umieszczono na wieży katedralnej na Wawelu a już 13 lipca po raz pierwszy zabrzmiał jego donośny dźwięk w całym Krakowie. Historia stała się inspiracją do badań dla antropologów kultury, historyków, literaturoznawców. A jaką inspiracją był dla Matejki i Wyspiańskiego? Opowiada Agnieszka Janczyk– historyczka sztuki i kuratorka zbiorów w Zamku Królewskim na Wawelu. W czasie wakacji wybrani uczniowie szkół średnich w ramach 12 edycji obozu naukowego Adamed SmartUp z Polski i Wietnamu pracują nad projektami badawczymi z chemii. O szczegółach dr Marta Buler. W Polsce żyje ponad 10 mln osób w wieku 60+ co stanowi ponad 26 całego społeczeństwa. Dane GUS wskazują, że liczba seniorów wzrosła w ciągu zaledwie kilku lat o milion. Naukowcy myślą, jak wydłużyć czas życia i sprawić aby wzrósł również komfort i jakość życia seniorów. Mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Jankowski.
-
Pierścień króla zlokalizowano w niemieckim Schmuckmuseum Pforzheim. Obecnie po pozytywnej weryfikacji ponownie trafił do kolekcji w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, jego dzieje przedstawia dr Katarzyna Płonka-Bałus, historyk sztuki. Azjatycka kolekcja Krzysztofa Findzińskiego prezentowana jest jako gabinet osobliwości na wystawie w Muzeum Azji i Pacyfiku. Obecność inteligentnego towarzysza człowieka pojawia się w "Historii kotów " Moncrifa z 1727 roku. Wspominali o nim encyklopedyści, a także wybitny przyrodnik de Buffon. Kot był przedmiotem dyskusji uczonych epoki Oświecenia, filozof Jean Jacques Rousseau uważał koty za zwierzęta wolne i niezależne, Wolter czytał ulubieńcom fragmenty swoich dzieł - historię opowiada prof. Izabella Zatorska z Instytutu Romanistyki UW.
-
Saknas det avsnitt?
-
Położone w Chile Obserwatorium im. Very C. Rubin rozpoczyna najbardziej szczegółowy filmowy zapis Wszechświata. Rozmowa z prof. B. Czerny.
Kanibalizm nie zniknął przypadkiem: był zbyt kosztowny dla kultur, które go praktykowały. Autorzy pracy opublikowanej na łamach "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS) sugerują, że kanibalizm "nie opłaca się biologicznie". Opowiada dr M. Misiak. "Całe życie rysowałem życie" - nowa wystawa czasowa w Muzeum Gdańska. Ekspozycja przybliża postać Daniela Chodowieckiego, jednego z najwybitniejszych grafików epoki oświecenia. O szczegółach dr A. Gierszewski. -
Czy Homer rzeczywiście istniał? Jeśli tak, to kim był? A może Iliada i Odyseja nie są dziełem tego samego twórcy? Na te m.in. pytania odpowiada prof. Marek Węcowski – historyk starożytności z UW - w swojej najnowszej książce „Homer na nasze czasy”. W 1911 r. upadły Chiny cesarskie, co umożliwiło zależnej od Pekinu Mongolii – ogłoszenie niepodległości. Władcą Mongolii został obwołany dotychczasowy przywódca duchowy Bogda Chan, który na rok przed śmiercią ożenił się po raz drugi z młodziutką 18-letnią Genepil. Jej tradycyjny strój, makijaż i fantazyjnie uczesanie stało się inspiracją dla filmowej królowej Amidali z „Gwiezdnych Wojen”. Postać ostatniego chana Mongolii i jego żony Genepil przypomina prof. Agata Bareja-Starzyńska – mongolistka z UW. Związek Homo sapiens z „Canis lupus familiaris” liczy sobie kilkanaście tysięcy lat. Jak wyglądały „nasze” pierwsze psy i skąd „przyszły” do nas „rasowe” czworonogi? To wyjaśnia archeozoolog – prof. Daniel Makowiecki z UMK w Toruniu.
-
Kuchnia molekularna to jedna z dziedzin technologii gastronomicznej i higieny żywności, która w ostatnim czasie rozwija się niezwykle dynamicznie. O szczegółach opowiada dr inż. Artur Głuchowski z SGGW. Katarzyna Nawrocka z zaczytani.org opowiada o nowych projektach, które służą wzmocnieniu potencjału zdrowia u dzieci. Przemoc domowa - eksperci dokonali oceny skali problemu na podstawie przeprowadzonych wielu badań naukowych. Goście: Urszula Kubicka-Kraszyńska z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, Piotr Hartmann - lekarz pediatra i Michał Lewoc - prawnik-sędzia z Legnicy.
-
Modzie na koty uległ król Francji Ludwik XV, którego ulubieniec uczestniczył w ważnych dla państwa posiedzeniach. Kardynał de Richelieu i minister Colbert otaczali się w swoich gabinetach kilkunastoma przedstawicielami różnych ras, a historię kotów przedstawia prof. Izabella Zatorska z Instytutu Romanistyki UW. Postać geologa, społecznika i wizjonera edukacji przypomina nowa wystawa w Pałacu Kazimierzowskim, przygotowana przez Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego pod tytułem "Oblicza nauki. Nowoczesność w badaniach Stanisława Staszica". Badania naukowe podsumowujące ostatni rok szkolny wskazują na wzrost korzystania przez uczniów ze sztucznej inteligencji. Celem polepszenia efektów edukacji staje się wdrożenie programów, które pokazują nauczycielom jak uczyć dzieci i młodzież korzystania z AI, rozumiejąc jej działanie i ograniczenia.
-
Przed głównym gmachem Politechniki Bydgoskiej z okazji 75-lecia istnienia uczelni odsłonięty został pomnik jej patronów: Jana i Jędrzeja Śniadeckich. O szczegółach prof. S. Różański. Otwarcie wystawy stałej w Domu „Zośki” w Zalesiu Dolnym (obecnie Piaseczno) pt. "Pięknie żyć. Opowieść o rodzinie Zawadzkich". Rozmowa z V. Jarząbkowską oraz P. Jakuboszczakiem. Od Wiednia i Budapesztu po Kraków, Brno i Koszyce — miejskie ringi były czymś więcej niż tylko nowymi arteriami komunikacyjnymi. Powstające na miejscu dawnych fortyfikacji stały się symbolem nowoczesności. Opowiada dr K. Ruszała.
-
4 lipca mija 250 rocznica ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Niekwestionowanym symbolem tego kraju jest nowojorska Statua Wolności, która była darem narodu francuskiego na stulecie powstania USA. Historię tego monumentu przypomina dr Rafał Kuś amerykanista z UJ. W miejscowości Pień koło Bydgoszczy od ponad 2 dekad prowadzone są prace wykopaliskowe na tamtejszym XVII-wiecznym cmentarzysku. Najbardziej intrygującym pochówkiem jest ten, w którym spoczęła młoda kobieta. Archeolodzy odnaleźli na jej szyi sierp, a na palcu u nogi – zawieszoną kłódkę. O tzw. „wampirce Zosi” i innych zagadkowych grobach z Pnia opowiada prof. Dariusz Poliński z UMK w Toruniu. Rozegrana 3300 lat temu bitwa pod Kadesz uznawana jest za jedną z najlepiej udokumentowanych bitew starożytności. Do starcia między ówczesnymi potęgami Bliskiego Wschodu: Egiptem a państwem Hetytów doszło w Syrii, która była terenem spornym obu mocarstw. Szczegóły wyjaśnia egiptolog – dr Filip Taterka z PAN.
-
Jakość wody ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i całego ekosystemu. Przeprowadzane są w związku z tym regularne badania wody, aby odpowiednio wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i jeśli jest taka konieczność to zostają wdrożone natychmiastowe działania. Jak się bada wodę w rzekach, jeziorach czy w innych zbiornikach a także w wodach gruntowych opowiada hydrobiolożka: dr hab. n. biol. Agnieszka Kolada. Czym charakteryzują się komputery kwantowe, czy wyprą z użycia te których teraz używamy, czym ma być: dzień Q–Day i czego dotyczy świeżo opublikowany raport Instytutu Łączności o bezpieczeństwie w erze komputerów kwantowych opowiada: dr. inż. Elzbieta Andrukiewicz. Co wiedzieliśmy do tej pory a co wynika z najnowszych badań dot. funkcji mikrobiomu dla poznania mechanizmu wielu chorób czy opracowania nowych terapii a także nowych możliwość ćwiczenia układu odpornościowy opowiada badacz mikrobiomu dr n. med. Tomasz Hutsch.
-
1 lipca 1656 roku podczas "potopu" szwedzkiego wojska Korony odniosły zwycięstwo w oblężonej od kwietnia Warszawie. W 470. rocznicę wydarzeń prof. Konrad Bobiatyński przypomina ich przebieg i pamięć historyczną dotyczącą szwedzkich grabieży polskich dóbr kultury i stan obecny zwrotu zrabowanych dzieł sztuki. W traktacie pod tytułem "Zachęta do filozofii" Arystoteles opowiada w prosty sposób o spełnieniu człowieka poprzez filozofowanie, refleksję i kontemplację. Tekst komentuje prof. Michał Zembrzuski, filozof. Z okazji Światowego Dnia Architektury, Marek Chrobak, prezes SARP-u mówi o wyzwaniach współczesnej architektury w kształtowaniu otoczenia, a także o niedawnym Kongresie Architektów Polskich, który przebiegał pod hasłem "Przestrzeń – wartość i odpowiedzialność".
-
Cuda na balkonie-nauka podpowiada jakie wybierać rośliny do hodowli balkonowych. Robotnice w ekosystemie-wyjaśnimy organizację rodzin pszczelich, jak rodzi się matka i jak powstaje miód. Muzeum Lniarstwa w Żyrardowie-zachowane artefakty przemysłu z połowy XIX w.
-
Mija rok od wylotu dr S. Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Lot odbył się w ramach polskiej misji technologiczno-naukowej IGNIS. Rozmowa z płk M. Mazurem. Architektura to budowanie relacji – między budynkami a ich otoczeniem oraz między ludźmi, którzy ją tworzą i z niej korzystają. Muzeum Architektury we Wrocławiu zaprasza na wystawę "SPLOTY. Barbara Brukalska, Helena Syrkus i sieci modernizmu". O szczegółach M. Jędrzejczyk oraz A. Kędziorek. Gazety ulotne odegrały znaczącą rolę - także w historii Polski. Czym były? Opowiada T. Grajpel.
-
Badacze od dawna zastanawiali się, jak Piastowie finansowali rozwój swojego państwa. Dziś nie ma wątpliwości, że dochodowym towarem eksportowym byli niewolnicy dostarczani na rynki arabskie i do Bizancjum. O tym m.in. pisze w książce „Korzenie Polski 2” - prof. Przemysław Urbańczyk – archeolog z UKSW i PAN. Pierwszy cesarz Chin Qin Shi Huang zmarł w 210 r. p.n.e. Jego grobowiec ukryty pod wielkim kopcem nie został otwarty przez archeologów, natomiast teren wokół wzgórza dostarcza co jakiś czas sensacyjnych znalezisk. Ostatnio odkryto tam bogaty pochówek prawdopodobnie cesarskiego syna księcia Gao - opowiada dr Albert Kozik – sinolog z UW. Co z dorobku Bizancjum na trwałe wpisało się we kulturę nowożytnej Europy? O ocalonych greckojęzycznych antycznych dziełach, fundamentach prawa, chrystianizacji plemion słowiańskich przez Bizantyńczyków czy wreszcie o … widelcu, który także przyszedł do nas ze wschodu – opowie dr Andrzej Kompa – bizantynista z Uniwersytetu Łódzkiego.
-
Opieka afirmacyjna wobec osób transpłciowych w praktyce medycznej– to cykl naukowych wykładów zorganizowanych w czasie sesji edukacyjnej przez Warszawski Uniwersytet Medyczny. Wydarzenie to było pokłosiem opublikowanych wyników badań w Nature dot. tkz. stanu dobrostanu i zaopiekowania osobami transpłciowymi. Jak rozumieć ten rodzaj seksualności wyjaśnia prof. Kinga Janik–Koncewicz. LEX AI. to polska aplikacja prawnicza oparta na sztucznej inteligencji a stworzona specjalnie do pracy z polskim prawem. O tym zupełnie nowym narzędziu dla prawników, ale i dla osób potrzebujących porady prawnej, której może udzielić robot humanoidalny opowiada mecenas Kajetan Komar–Komarowski. KangDuo SR2000. Pierwszy w Europie zabieg z użyciem nowego systemu robotowego KangDuo wykonano w Polsce a promocja tego wydarzenia odbyła się: 24.06.26. O zalrtach dla operatora, ale i dla pacjenta opowiada dr hab. n. med. prof. UM MSC Tomasz Szopiński.
-
Zainteresowania teatralne króla skupiały się wokół autorów takich jak Sofokles, Szekspir, Molier i Racine. Ich wizerunki zdobiły teatry dworskie w Starej Oranżerii i Amfiteatrze, które działały w Łazienkach od 1788 roku. Liczne dwory, parki i ogrody na terenie Mazowsza przechodzą rewitalizację i są odtwarzane na wzór dawnych fotografii i map. Zespoły parkowo-pałacowe zyskują nowe oblicze poprzez odbudowę zieleni, pielęgnację starodrzewu, alej dojazdowych czy zabudowań dworskich. Zamek Królewski w Warszawie uczcił 150. rocznicę urodzin wybitnego historyka sztuki wystawą "Zygmunt i Natalia Batowscy. O sztuce epoki Stanisława Augusta”.
-
Po ponad 50 latach do Zamku Krzyżtopór w Ujeździe (Świętokrzyskie) mają wrócić cenne zabytki archeologiczne przechowywane dotąd na Wawelu. Z tej okazji porozmawiamy o Zamku i jego mieszkańcach. W Leszczach powstał Centralny Magazyn Próbek Geologicznych, jedno z najnowocześniejszych archiwów geologicznych w Europie. Obiekt wybudowany przez Państwowy Instytut Geologiczny pomieści 930 km bieżących rdzeni wiertniczych z ponad 10 tys. otworów z całej Polski. Czy można wyleczyć złamane serce, złagodzić ból rozstania "powszechnym" środkiem przeciwbólowym? Na to pytanie odpowie tropiący niezwykłe doniesienia naukowe Michał Rolecki z OKO.Press.
-
17 czerwca z portu w Gdańsku wyruszyła jubileuszowa 40. wyprawa badawcza AREX na Spitsbergen realizowana na pokładzie statku badawczego Oceania. Jest to wyjątkowy moment podsumowujący cztery dekady nieprzerwanych badań prowadzonych przez naukowców z Instytutu Oceanologii PAN. O szczegółach prof. S. Sagan. Po kilku miesiącach prac adaptacyjnych sala wystawiennicza Muzeum Politechniki Warszawskiej jest już w pełni dostępna dla zwiedzających. Rozmowa z K. Czajką-Kalinowskim. Wystawa "Czas samurajów" w Muzeum Narodowym w Lublinie. Ekspozycja czynna jest do 27 września, a towarzyszy jej cykl spotkań "Samurajowie a buddyzm zen". Opowiadają M. Tymochowicz, M. Siedlaczek i M. Drewniak.
-
Archeologiczna podróż po świecie dawnych wierzeń i zapomnianych bóstw – czyli jakie rytuały odprawiano w jaskiniach? Czy rondele sprzed 7 tys. lat mogły być miejscami kultu pierwszych rolników na naszych ziemiach? Rozmowa z Szymonem Zdziebłowskim – dziennikarzem naukowym National Geographic Polska, autorem książki „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Jednym z gospodarzy tegorocznego mundialu jest Meksyk, gdzie tradycja gry w piłkę sięga nawet 2 tys. p.n.e. Jakie znaczenie miały te rytualne zawody dla dawnych ludów Ameryki Środkowej - wyjaśniają dr Jan Szymański - archeolog z UW i Santiago Ybarra, członek Projektu Archeologicznego San Isidro. Ladino - zwane judeo-hiszpańskim - to język Żydów sefardyjskich, który ukształtował się po wygnaniu ich społeczności z Płw. Iberyjskiego w 1492 r. O historii języka ladino opowiada dr hab Agnieszka August Zarębska z Uniwersytetu Wrocławskiego, autorka książki „Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino”.
-
W USA trwają testy UPatch–ultrasonograficznego plastra do długotrwałego obrazowania ciężarnych kobiet. Dr hab. n. med. Jacek Sieńko, ginekolog–położnik, onkolog z WUM oraz lekarz Szpitala Klinicznego im. ks. Anny Mazowieckiej wyjaśnia idę tego eksperymentu medycznego. Z badań medycznych wynika, że krew potrzebna jest w Polsce co 15 sekund, a regularnie krew w kraju oddaje tylko 1.5 proc. populacji. Stąd idea popularyzacji wiedzy o krwi. Tak powstał program edukacyjny "Liga Krewniaków, Bohaterów masz we krwi", o którym mówią: Katarzyna Velinov – założycielka oraz Prezeska Zarządu Krewniacy.pl oraz doktor Agnieszka Szymczyk – specjalistka hematologii. Biolodzy od dawna uważali, że porządek w komórkach zawdzięczamy zawartych w ich wnętrzu organellom, które otoczone są błonami. Okazuje się, że wcale tak nie jest. O tym Michał Białobrzeski z Instytutu Fizyki PAN.
-
Prof. Rudolf Zuber jeden z najbardziej znanych geologów przełomu XIX i XX wieku opracował kartografię pokładów naftowych Karpat, był również międzynarodowym ekspertem w dziedzinie złóż naftowych w różnych regionach świata. Jeden z pierwszych parków publicznych w Polsce powstał na początku XIX wieku z inicjatywy architekta prof. Feliksa Radwańskiego, którego projekt przywidywał budowę ogrodów wokół dawnych fortyfikacji Krakowa. W związku z konferencją naukową na Wydziale Filozofii UW poświęconą myśli niemieckiego filozofa Martina Heideggera, podzielimy się refleksjami na temat bieżących prac naukowych i analiz dotyczących jego spuścizny.
