Avsnitt
-
(01:20) Vijfenzeventig jaar geleden kwamen zo'n 13.000 Molukkers naar Nederland. Ze dachten een paar maanden te blijven, maar ze bleven voor altijd en vormden een hechte gemeenschap. Er wordt gespeculeerd dat dat premier Jetten deze zondag de langverwachte excuses namens de Nederlandse staat aan gaat bieden. Maar waar wat betekent een sorry na 75 jaar voor de Molukse gemeenschap? We praten er over met Wim Manuhutu, historicus, en Eva Metselaar, schrijfster.
(15:53) China waarschuwde zijn vissers deze maand voor schildpadden en vissen met sensoren. Want die zouden, onder het mom van klimaatonderzoek, weleens aan spionage kunnen doen. Sciencefiction? Eerder een echo van een lange geschiedenis; van de postduif met camera tot de CIA-kat vol microfoons. En daar hebben we het over met historicus Gerbrand Kip, co-auteur van Hellehonden en ander dierenleed 1914 - 1945, een ode aan het dier in oorlogstijd.
(28:12) Begin deze week heeft de eerste kamer ingestemd met een verbod op homogenezing. Inmiddels is de consensus dat seksualiteit geen keuze of kwaal is, maar in de vroege jaren vijftig heerste het idee dat deze ‘zonde’ verholpen kon worden. David Bos is godsdiensthistoricus en socioloog en heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de ex-homo in Nederland en is te gast om te vertellen hoe deze therapieën in ons land opkwamen en ook weer naar de achtergrond verdwenen.
(40:26) Deze week is recensent Fresco Sam-Sin te gast. Hij bespreekt twee boeken en een website:
De eik en de lariks - Sophie Pinkham (vert. Anneke Bok)
Historical Photographs of China - website van University of Bristol
Arm Vlaanderen, een wereldgeschiedenis - Maarten van Gindernachter
(52:08) Deze zondag gaan de European Transplangames van start. Duizenden atleten tussen de 8 en 80 jaar oud komen vanuit heel Europa naar Arnhem toe omdat ze één ding gemeen hebben; ze hebben allemaal een orgaan of stamceltransplantatie ondergaan.
Waar transplantaties in de jaren 60 nog sciencefiction leken, zijn het nu gebruikelijke medische behandelingen. Journalist en historicus Jeroen van der Kris is blij dat dit zo snel is gegaan. Want toen hij een nieuwe lever nodig had, was de medische wereld daar ook klaar voor.
(01:04:43) OVT Doc: Ed van der Elsken - De straatfotografie voorbij
Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elsken. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam.
Programmamaker Rinke Vreeke dook met conservator fotografie van het Rijksmuseum, Hinde Haest, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-)partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-juni-2026 -
(01:38) Het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada is al sinds donderdag van start, maar deze zondag mag eindelijk ook het Nederlandse elftal officieel beginnen: om 22:00 uur Nederlandse tijd speelt Oranje zijn eerste wedstrijd tegen Japan.
Alleen zijn de ogen dit WK niet alleen op het veld gericht, maar ook op de Amerikaanse immigratiediensten: In Miami werd de beste scheidsrechter van Afrika, de Somaliër Omar Artan, deze week de toegang tot de VS ontzegd. Ook het Irakese nationale elftal werd op het asfalt van het vliegveld gefouilleerd; sommigen werden zelfs uren ondervraagd.
Het is volgens migratie-historicus Leo Lucassen bedoeld als power play van de regering-Trump: kijk eens hoe streng wij zijn. En het is zeker niet voor het eerst dat een staatshoofd een groot sportkampioenschap gebruikt als podium voor hun politiek, aldus Lucassen.
(12:08) Het was één van de laatste veilige plekken in Zuid-Libanon: het oude centrum van Tyrus, ook bekend als de christelijke wijk, die al millennia lang bewoond wordt.
Maar afgelopen week heeft Israël voor het eerst gedwongen evacuatiebevelen uitgevaardigd voor ook die wijk van de oude stad. Bij bombardementen kwamen tot nu toe acht mensen om het leven.
Journalist en schrijver Mounir Samuel bezocht Tyrus meerdere keren, voor het laatst afgelopen december, toen bijna niemand dat meer deed. Hij vreest voor het erfgoed van Tyrus en haar zusterstad Sidon: die staat of valt niet alleen vanwege de stenen, maar juist ook vanwege de mensen en de cultuur.
(28:43) Wie straks online porno wil kijken moet misschien eerst via een app bewijzen oud genoeg te zijn; tenminste, als het aan de Europese Unie ligt. Maar deze week waarschuwden deskundigen: zo'n leeftijdscheck is lang niet altijd anoniem, want in theorie kan precies worden bijgehouden wie welke site bezoekt.
Een hypermodern probleem? Zorgen over wie er meekijkt bij wat we achter gesloten deuren bekijken en trucjes om zo anoniem te blijven zijn zo oud als de pornografie zelf, aldus hoogleraar cultuurgeschiedenis Inger Leeman, vandaag te gast.
(40:27) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
Queer geschiedenis van Nederland - Marijke Huisman
Woorden als wapens - Saul van Stapele
Het land van Hagelslag - Tentoonstelling (https://www.hartmuseum.nl/tentoonstellingen/het-land-van-hagelslag/) Hart Museum
(58:10) Een filosoof, die zit achter een bureautje, op afstand van de wereld. Niet direct een vruchtbaar onderwerp voor een musical. En toch inspireerden het leven en denken van Baruch Spinoza tot een muzikaal spektakel dat vanaf begin deze maand te zien is in het Amsterdamse Bostheater. Maar hoe transformeer je het verhaal van deze 17e eeuwse denker tot een 21e eeuws verhaal over de wereld van nu? Dat vertelt regisseur van Spinoza – de Mokum musical Guy Weizman.
(01:10:33) OVT Doc: De verdwenen Rembrandts
Het Rembrandthuis in Amsterdam viert vandaag zijn 125e verjaardag. Een goed excuus voor ons om de documentaire te herhalen die Laura Stek in 2019 maakte over het wonderbaarlijke verhaal van twee schilderijen van Rembrandt.
Het waren de lievelingen van de laatste Poolse koning, er werd om de werken gevochten door Hitler en Göring, en even leken ze in een grote brand verloren te zijn gegaan. Tot ze in 1994 opeens weer opdoken: de twee Rembrandtschilderijen Meisje in een schilderijlijst en Geleerde aan zijn lessenaar. Nu hangen ze in het Koninklijk Paleis in Warschau.
Laura Stek maakte deze documentaire op basis van het boek Het meisje en de geleerde van Gerdien Verschoor.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026) -
Saknas det avsnitt?
-
(01:41) Nederlanders hadden een grotere bijdrage aan D-Day dan we tot nu toe dachten. Want vandaag, op 7 juni, wordt in het Normandische kustplaatsje Arromanches-les-Bains een nieuwe plaquette onthuld de inzet van ‘onze’ koopvaardij eert. Wat hield die bijdrage in, en hoe substantieel was die voor het verloop van de oorlog?
We vragen het militair historicus en theatermaker Tijmen Dokter.
(14:03) Groot alarm deze week over de terugkeer van El Niño, het weerfenomeen dat eens in de zoveel jaar de oceaantemperaturen opjaagt en het klimaat wereldwijd in de war schopt. Dit jaar wordt zelfs gevreesd voor een sterke "super" El Niño: met uitzonderlijke hittegolven, droogtes en overstromingen over grote delen van de wereld.
Maar hoe lang weten we eigenlijk al van het bestaan van El Niño? En hoe ver terug in de tijd kunnen we dit verschijnsel bestuderen?
We bellen met paleoklimatoloog Timme Donders, op veldonderzoek in Italie. Hij onderzoekt El Niño, maar dan niet die van dit jaar, maar El Niño’s van duizenden jaren terug, waarvan de sporen onder meer terug te vinden zijn in bodemlagen in Ecuador.
(21:48) Dit weekend werd de vijftigste EO-jongerendag gehouden in Ahoy Rotterdam. Waar het evenement in de jaren ‘70 begon als regionale aangelegenheid, is het inmiddels een volwaardig festival met christelijke rock, hiphop en zelfs moshpits. Een begrip in christelijk Nederland, maar ook daarbuiten.
Religiewetenschapper en antropoloog Miranda Klaver deed onderzoek naar hoe de Jongerendag door de jaren heen is veranderd.
(36:02) Afgelopen woensdag overleed de Iraans-Franse Marjane Satrapi op 56-jarige leeftijd. Zij was vooral bekend van Persepolis, de iconische zwart-wit striproman, gebaseerd op haar eigen ervaringen als jong meisje in Teheran rond de Islamitische revolutie.
We praten over Persepolis en de impact ervan met Nafiss Nia: filmmaker, dichter, en groot bewonderaar van Marjane Satrapi.
(43:57) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date? - Cecile de Morree
Jeanne d’Arc, een waargebeurd verhaal - Edward de Maesschalck
Bellezza e Bruttezza (https://www.bozar.be/nl/kalender/bellezza-e-bruttezza) – Tentoonstelling in Bozar, Brussel
(58:04) Wie in Nederland denkt aan Brabant, denkt dan voornamelijk aan onze provincie Noord-Brabant. Met de nadruk op Noord – want die naam wijst er natuurlijk op dat er ook een veelgroter, zuidelijker deel van Brabant bestaat, in België.
Ooit vormde het samen één groot Hertogdom, maar door de verdeling over Nederland en België zijn de Brabanten aan beide zijden toch een beetje ondergeschoven kindjes geworden.
En bij onze zuiderburen nog erger dan bij ons, vindt VRT-Journalist Luc Pauwels. Hij besloot daarom een Brabants-nationalistische geschiedenis te schrijven, en dat werd het boek Het verhaal van Brabant.
(01:11:48) OVT Doc: Het probleem de wereld in, de begintijd van 'Blijf van m’n Lijf'
Het was schokkend nieuws deze week: Vier mannen zijn aangehouden in een groot onderzoek naar het drogeren en seksueel misbruiken van vrouwen.
Reden voor ons om de documentaire te herhalen die Christianne Alvarado maakte over de begintijd van de ‘Blijf van m’n lijfhuizen.’ De opvanghuizen voor mishandelde vrouwen ontstonden in een tijd waarin geweld tegen vrouwen absoluut niet serieus werd genomen, zelfs niet door hulpverleners. Sinds die tijd is er veel veranderd, maar het probleem is allesbehalve verdwenen.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026) -
(02:48) De afgelopen weken liepen de spanningen rond asielopvang opnieuw hoog op. In Loosdrecht, IJsselstein en andere plaatsen escaleerden protesten tegen de komst van azc’s tot rellen, en brandstichting. Het leidde in de Tweede Kamer deze week tot een fel debat over het normaliseren van politiek geweld in de samenleving. Daarbij ging het niet alleen over de relschoppers zelf, maar ook over de vraag hoe politici, media en bestuurders reageren op dit soort uitbarstingen.
Te gast is Nikki Sterkenburg, journalist en onderzoeker van radicaal- en extreemrechts in Nederland.
(14:47) Mei 1926, een boulevard in Parijs. Een man stapt af op een voorbijganger en vraagt in het Oekraïens: bent u Petljoera? De ander zwijgt en tilt zijn wandelstok op. Het is bevestiging genoeg. De man trekt een revolver en schiet. Zo eindigt het leven van Symon Petljoera, ooit de leider van een Oekraïense staat die maar heel even onafhankelijk was. Deze week was de moord op Petljoera precies honderd jaar geleden, maar de man die een eeuw terug werd doodgeschoten is opvallend levend in de politiek van nu.
We gaan erover in gesprek met Roman Nesterenco, slavist en literair vertaler. Geboren in Oekraïne, en toevallig ook een zelfverklaarde geschiedenis-nerd.
(28:19) Schiermonnikoog wil van zijn zwerfkatten af. Met behulp van drones zullen ze worden gevangen en uitgezet op het vasteland, werd deze week bekend. Een tamelijk humane bestrijdingsmethode, als je het vergelijkt met de rest van de provincie Friesland, waar jagers zwerfkatten tot op de dag van vandaag mogen afschieten.
Des te groter is het contrast met de geschiedenis, waar ‘katknuppelen’ een kermisspel en ‘kattenmeppen’ een beroep was. Om te vertellen over heden en verleden van de zwerfkat-mensrelaties is te gast Maarten Reesink, docent Dier-Mens Studies aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van Planeet Poes.
(43:22) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
Naar Mekka, De hadj in zeven eeuwen reisverslagen – Richard van Leeuwen
Islamic China, An Asian History - Rian Thum
APOCALYPS, VREES EN HOOP (https://www.huisvanhetboek.nl/zien-doen-leren/tentoonstellingen/apocalyps-vrees-en-hoop) - Huis van het boek
(01:00:34) Iets meer dan 150 jaar geleden, op 5 juni 1873, meert in Paramaribo het zeilschip Lalla Rookh aan. Aan boord: de eerste Hindostaanse immigranten van Suriname, veelal contractarbeiders uit Brits-Indië. Het is het begin van een migratie die nog ruim 50 jaar zou doorgaan: in totaal 64 schepen, met meer dan 34.000 mensen aan boord.
Hun nakomelingen wonen vandaag voor een groot deel in Nederland, maar toch is het verhaal achter deze migratie voor veel Nederlanders én Surinamers een blinde vlek. Daarover gaan we in gesprek met Ragna Indra Heidweiller, journalist en schrijver van het boek Wij zijn hier door jullie, deze maand verschenen bij De Correspondent. Een zoektocht naar haar eigen voormoeders, en naareen geschiedenis die in haar familie nooit werd verteld.
(01:13:44) OVT Doc: Radio op grootse hoogte
Helikopters, hoogwerkers en zakken met geld. In de jaren ’70 en ’80 kon alles bij de VPRO Radio. Tenminste: dat is wat makers Tom Hofland en Pascal van Hulst in de wandelgangen hoorden. Als kinderen van de jaren ’90, en makers van nu, werden ze stikjaloers op die zogenaamde gouden jaren. Maar was het toen echt alle dagen feest?
Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de VPRO maakten Tom en Pascal een documentaire over de roemruchte VPRO-radiogeschiedenis. Over de creativiteit, de gekte én de grenzen die daarbij werden overschreden.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-31-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-31-mei-2026) -
(02:24) In België en Oostenrijk is deze week het onderzoek geopend naar mensen die begin jaren ‘90 meededen aan zogenoemde sniper-safari’s. Daarbij zouden rijke westerse toeristen enorme geldbedragen hebben betaald aan Bosnische Serviërs om op onschuldige burgers te schieten tijdens de belegering van Sarajevo. Een gruwelijk gerucht dat al lange tijd rondging, maar nu in meerdere Europese landen daadwerkelijk onderzocht wordt. Eerder dit jaar zijn er in Italië al strafrechtelijke onderzoeken gestart.
Om dit toe te lichten is Balkandeskundige en journalist Marjolein Koster te gast. Vorig jaar maakte Koster samen met Alma Mustafić de podcast De elf stemmen van Srebrenica (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-11-stemmen-van-srebrenica), uitgebracht voor OVT.
(13:50) Er is geen geld voor een nieuw systeem, en dus verdwijnt het luchtalarm. Geen geloei meer op de eerste maandag van de maand vanaf 2028 dus. Een stukje gedeelde nationale herkenning verdwijnt, maar vanaf nu zal een NL Alert volgens minister Van Weel voldoende zijn.
Wanneer is dit luchtalarm eigenlijk in Nederland geïnstalleerd, en hoe werden mensen voordien gewaarschuwd voor onheil? Te gast is Roelof van Gelderen van Museum Bescherming Bevolking in Grou, Friesland.
(21:27) Ze wilde studeren in een tijd dat de universiteit voor vrouwen gesloten was. Ze wilde denken, schrijven en de wereld veranderen, terwijl een getrouwde vrouw wettelijk handelingsonbekwaam was. Geertruida Kapteyn-Muysken, geboren in 1855, zocht haar leven lang naar een manier om vrij te zijn en ontwikkelde een levensfilosofie die verbluffend modern is, zo ontdekte historicus Maite Karssenberg. Ze schreef de biografie Dubbelleven: Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie, en vertelt meer.
(34:54) De Neanderthaler. Jarenlang werd hij gezien als het achterlijke achterneefje van de mens: een logge en dommige holbewoner. Een evolutionaire zijstraat die het uiteindelijk af moest leggen tegen ons, de slimme Homo sapiens. Maar de afgelopen jaren brokkelt dat beeld in hoog tempo af. Uit DNA-bewijs rijst zelfs de vraag op: waren die Neanderthalers misschien helemaal geen aparte mensensoort?
We weten ook dat Neanderthalers lijm maakten, sieraden droegen, en zorgden voor gehandicapte groepsgenoten. Nu blijkt zelfs dat ze aan prehistorische tandheelkunde deden. Vorige week werd bekend dat een kies uit Siberië krassporen laat zien van een stenen tandartswerktuig, gebruikt om de pijn van een ontstoken kies te verlichten.
Om dit verder te duiden is Gerrit Dusseldorp te gast, archeoloog aan de Universiteit Leiden.
(45:58) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
Deftig rechts in het gedrang - Meine Henk Klijnsma
Trui van Lier, Utrechtse verzetsvrouw - Jim Terlingen
Ongehoord, verzamelde vrouwen (https://www.museumgouda.nl/tentoonstelling/ongehoord-verzamelde-vrouwen/) - Museum Gouda
(01:01:08) De tijd, hoe onvoltooid ook, is er altijd geweest. Toch? Misschien hebben we hem niet altijd hetzelfde gemeten en beleefd. Historicus en tijdreiziger Philip Dröge maakte een reis rond de wereld om plekken te bezoeken waar de geschiedenis van de tijd een klein beetje tastbaarder wordt. De verhalen zijn te vinden in zijn nieuwe boek De Tijdreiziger en hij is bij ons te gast.
(01:14:42) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1)
Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.
Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel twee, met onder andere Edmee Monod de Froideville en de avonturen die zij en Darja samen meemaakten.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026) -
(01:24) Het is weer examentijd. Deze week zitten meer dan honderdduizend scholieren over hun centraal schriftelijke examen gebogen. Voor vwo-leerlingen met het vak geschiedenis hoort daar een flink blok over China bij. Examentrainer Ellie van Eijk bekeek de stof waarmee ze zich voorbereiden en sloeg alarm: er staan gewoon fouten in. Verkeerde data, fout gespelde plaatsnamen en soms zelfs informatie die ronduit niet klopt. Hoe kan dat? En wat zegt het over de manier waarop wij de Chinese geschiedenis onderwijzen?
Sinoloog, mantsjoeroloog en voormalig docent vakdidactiek in Leiden Fresco Sam-Sin vertelt meer, samen met koreanist en historicus Van Eijk, die de kwestie op LinkedIn aankaartte.
(19:06) Zeg Texel en je denkt aan schapen. Wie met de boot aankomt, ziet de ansichtkaart vrijwel meteen tot leven komen: witte ooien op groene dijken, lammetjes in de lentezon. Maar de Texelse schapenhouderij staat economisch op omvallen. Er zijn voor het eerst in de geschiedenis minder schapen dan mensen, en de schapenstand blijft maar dalen. Wat blijft er over van het imago van het eiland als de markt de eeuwenoude band tussen Texel en schaap lijkt te gaan breken?
We praten erover met schrijver en Texelaar Lodewijk Dros.
(31:16) Van Slavoj Žižek tot Rutger Bregman tot Bart de Wever: de Italiaanse communist Antonio Gramsci wordt gretig aangehaald door politieke denkers. Terwijl hij zijn belangrijkste teksten zo’n 100 jaar geleden in gevangenschap schreef. Is dat omdat zijn tijd, van opkomend fascisme, politiek geweld en autoritaire leiders zo lijkt op de onze? En waarom dweept ook extreemrechts met hem? We vragen het Arthur Weststeijn, filosoof, historicus en intussen ‘s lands grootste Gramsci-kenner. Hij maakte een nieuwe vertaling en schreef een inleiding bij het nieuw verschenen Notities uit de gevangenis van Gramsci.
(43:44) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
De bezetting - Sanne Thierens
Het boek van de verdwijning - Ibtisam Azem (vert. Djûke Poppinga)
Kho Liang Ie – Mid-Century Modernist (https://www.stedelijk.nl/nl/tentoonstellingen/kho-liang-ie) - Stedelijk Museum Amsterdam
(55:47) Het kan op het eerste gezicht misschien een beetje een lugubere oproep lijken: afgelopen week riep genealogieplatform Geneanet mensen op om met Hemelvaart naar een begraafplaats te gaan en daar graven op de foto te zetten. Toch zit er een serieuze boodschap achter. Elk jaar verdwijnen er duizenden grafstenen door verval, ruiming en achterstallig onderhoud, en daarmee gaat ook vaak een tastbaar stuk familiegeschiedenis verloren.
Met het initiatief Red onze grafstenen probeert Geneanet dat verlies te beperken. Vrijwilligers leggen grafzerken en gedenktekens vast en uploaden die in een vrij toegankelijke databank. Inmiddels zijn er zo meer dan acht miljoen graven gedocumenteerd door ruim 32.000 mensen wereldwijd. Te gast is Angelo Verbrugge, vrijwilliger bij Geneanet.
(01:01:19) In de voormalig Nederlandse kolonie in Indië liepen veel machtsdynamieken door elkaar heen; de aanwezigheid van de VOC, verschillende geloofsovertuigingen en bijvoorbeeld de aanwezigheid van lokale heersers. Minder bekend is de cruciale rol die seks had in de kolonie.
Antropoloog Lizzy van Leeuwen nam seks als uitgangspunt om de wisselwerking tussen de overheersten en overheerser te beschrijven, wat resulteerde in haar nieuwe boek Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië, 1602-1942.
(01:15:24) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1)
Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.
Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel één.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-17-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-17-mei-2026) -
(01:34) Poetin viert een versoberd feestje. Jaarlijks vindt op 9 mei in Moskou de militaire parade plaats waarbij de overwinning op de nazi’s wordt gevierd. Maar dit jaar zullen er geen tanks, trucks, raketten en pantservoertuigen meerollen met de militairen. En dat terwijl de onvrede over de Russische oorlog in Oekraïne groeit en die oorlog niet bepaald lekker verloopt voor de Russen.
Heeft zo’n uitgeklede optocht nog wel het beoogde resultaat? En waar komt het fenomeen van de militaire parade eigenlijk vandaan? We vragen het aan Mart de Kruif, Ruslandkenner en voormalig commandant Landstrijdkrachten.
(11:38) Miloš Forman's Oscarwinnende biopic Amadeus, over de geniale componist Wolfgang Amadeus Mozart, is opnieuw te zien in de Nederlandse bioscopen. Een wervelende, extravagante film met daarin een Mozart die even briljant als kinderlijk is, en daarbij de starre, Apollinische huiscomponist Antonio Salieri tegenover zich moet dulden. In het 18e eeuwse Wenen ontvouwt zich een tweestrijd die draait om geestesdrift, jaloezie en de vraag wat het met een mens doet om in de omloop van een uitzonderlijk talent terecht te komen.
Te gast is Claudia Rumondor, componist en musicoloog. Rumondor studeerde af op de film en heeft hem net weer in 4K bewonderd.
(24:34) Honderd jaar geleden bood de arts Magnus Hirschfeld in het Berlijnse Institut für Sexualwissenschaft revolutionaire hulp aan transgender personen. Dit eerste seksuologisch onderzoekscentrum ter wereld werd een toevluchtsoord voor wat toen bekendstond onder de naam ‘travestie’, en hielp de eerste mensen aan geslacht veranderende operaties.
Alex Bakker is historicus en zelf transman, en schreef in zijn nieuwe boek Transgender pioniers over dit revolutionaire instituut en de eerste mensen die daar een transitie ondergingen. Hij is te gast om te vertellen hoe dit instituut ruimte kreeg in Berlijn, maar ook hoe het net zo snel weer kon verdwijnen.
(37:50) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
We moeten het over de klassieken hebben - Mary Beard (vert. Marga Blankestijn
De limes als legende - Koen Ottenheym
Gerard van Honthorst - In alles anders dan Rembrandt - Tentoonstelling (https://www.centraalmuseum.nl/nl/nu-te-zien/tentoonstellingen/gerard-van-honthorst-in-alles-anders-dan-rembrandt) in het Centraal Museum
(51:38) Het waren historische excuses op 1 juli 2023, toen Koning Willem Alexander spijt betuigde voor het Nederlandse slavernijverleden. In veel opzichten was dit het resultaat van een steeds groter groeiend bewustzijn van het reusachtige onrecht van de transatlantische slavenhandel en het grote aandeel van Nederland daarin. Maar toch wringt er volgens sommige mensen nog genoeg aan dit verhaal.
Leendert van der Valk is zo iemand. Hij is journalist en schreef het boek Vergeten plekken, vergeten mensen – Atlas van het Nederlandse slavernijverleden. Met dat boek wil hij laten zien hoeveel breder, langer en ook grootschaliger het Nederlandse slavernijverleden was dan we over het algemeen denken.
(01:04:09) OVT Doc: Chanel Nº 5: spiegel van de tijd
Geen parfum is zo beroemd als Chanel Nº 5. Sinds het ontstaan 105 jaar geleden doen er veel verhalen de ronde over het parfum. Dat Marilyn Monroe 's nachts een paar druppels droeg bij wijze van onzichtbare nachtjapon, dat er wereldwijd iedere 30 seconden een fles wordt verkocht, dat Coco Chanel de geur liet maken om het verdriet over haar verongelukte minnaar te verwerken.
Samen met vier kenners probeert documentairemaker Laura Stek de ontstaansgeschiedenis te achterhalen en feit van fictie te scheiden. Zo stuit ze op verhalen over de positie van de vrouw aan het begin van de twintigste eeuw, over modernisering in de parfumindustrie, maar ook op de zwarte bladzijden van Chanels biografie. Met kunsthistoricus en geurwetenschapper Caro Verbeek, geurontwerper Frank Bloem, 'Perfume Professor' Jessica Murphy en boekontwerper en Chanel Nº 5-drager Irma Boom.
Een documentaire van Laura Stek.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026%20 ) -
(02:10) Deze week stapten de Verenigde Arabische Emiraten na bijna 60 jaar uit OPEC. En dat zou het einde in kunnen luiden van dit kartel van olieproducerende landen. In 1960 werd het opgericht door voormalig gekoloniseerde landen als tegenhanger van Westerse oliebedrijven, en het is bedacht door een zuinige Venezolaan. Wat is de invloed van OPEC geweest, en hoe nabij is het einde? Te gast is Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het The Hague Center for Strategic Studies.
(12:26) Het is dit weekend precies 140 jaar geleden: de Haymarket-affaire. Wat klinkt als een onschuldig akkefietje, was in werkelijkheid een escalerende reeks protesten en geweldsincidenten tussen stakende arbeiders en de politie in Chicago. Op 1 mei 1886 begon het als een arbeidersstaking voor de 8-urige werkweek, en op 4 mei eindigde het in een bloedbad — én het vormde de aanleiding voor de internationale Dag van de Arbeid, die bijna overal jaarlijks op 1 mei wordt gevierd.
Waarom waren die vroege meidagen zo belangrijk, en wat zegt dit over de Amerikaanse arbeidersbeweging van toen? Daarover hebben we het met Dennis Bos, sociaal historicus.
(24:22) Henna wordt vaak over het hoofd gezien als drager van Marokkaanse cultuur. En ook Abdelkader Benali maakte zich hieraan schuldig, schrijft hij in zijn nieuw verschenen boek Henna. Deze zondag is de auteur bij ons te gast. Hij vertelt over een geschiedenis van cultureel erfgoed, onderdrukking, vrouwelijke weerbaarheid en kracht.
(37:03) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een podcast:
Hoop doet leven - Maarten de Wit
Mussert, reis naar het kwaad - Auke Kok
De Joodse Raad van Twente (https://npo.nl/luister/podcasts/1379-de-joodse-raad-van-twente) – EO
(53:42) De Deltawerken, de elektrische auto en de fasecontrastmicroscoop. Drie hele verschillende uitvindingen die één ding gemeen hebben. Ze zijn bedacht door iemand uit Noord-Nederland: Groningen, Friesland of Drenthe. Door de geschiedenis heen zijn er veel meer gouden vondsten gedaan in onze bovenste provincies. Dat vinden de vier makers van het boek Geluid van het Noorden, dat deze week uitkomt. Te gast zijn de Groninger broers Thijs en Wijnand Helfrich. Thijs is muzikant en historicus, en Wijnand is muzikant en Hoogleraar Chirurgische Oncologie.
(01:09:52) OVT Doc: De laatste der Franciscanen
In de moerasjungle van de zuidkust van West Papoea leven stammen als de Asmat en de Marind. Zij kregen hier in de koloniale tijd, toen het gebied nog Nederlands Nieuw Guinea heette, vooral bekendheid door verhalen over koppensnelpraktijken en kannibalisme. En juist daar streken na de oorlog verschillende katholieke bedelordes neer. Vooral Franciscaner missionarissen waren goed vertegenwoordigd. Zij gingen een dans aan met de lokale stammen die verrassend uitpakte.
Luister naar: De laatste der Franciscanen. Een documentaire van Jan Maarten Deurvorst.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-3-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-3-mei-2026) -
(01:31) “Dear God, I wonder can you save me / Illuminati want my mind, soul and my body”, rapte Jay Z in 1996. Het is een referentie die de oprichter van de Illuminati, Adam Weishaupt, ongetwijfeld verbaasd zou hebben. Op 1 mei is het precies 250 jaar geleden dat Weishaupt zijn herenclub oprichtte in Beieren. Hoe kan een klein historisch genootschap zo’n lange schaduw werpen op het heden? En wie waren die ‘schimmige’ Illuminati nou in de werkelijkheid?
Historici Hanne Nijtmans, gespecialiseerd in Amerikaanse complottheorieën en Helmer Helmers, kenner van vroegmoderne complottheorieën, vertellen meer.
(18:58) Deze week maakte de Japanse premier Sanae Takaichi bekend dat Japan voortaan de export van dodelijke wapens toestaat. Het was decennialang ondenkbaar voor een land dat bij wet het recht op oorlog had afgezworen. Dat verbod gaat terug tot de zomer van 1945, toen Japan in puin lag en er onder de hoede van de Amerikaanse generaal MacArthur een pacifistische grondwet uit de grond werd gestampt. Generaties Japanners groeiden op met het idee dat ze een vredesnatie waren, en waren daar trots op. Wat gebeurt er wanneer die nationale identiteit na 80 afgepeld wordt?
Te gast is Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan Universiteit Leiden.
(30:19) De succesformule achter de grote blockbusters uit Hollywood is in de recente geschiedenis enorm veranderd. Waar de filmzalen in de jaren negentig volstroomden voor films zoals Titanic, leven we nu al even in het ‘franchise’-tijdperk van Marvel, Star Wars en Harry Potter. Dan Hassler-Forest, mediawetenschapper verbonden aan de Universiteit Utrecht, laat met zijn nieuwe boek Fast and Furious Franchising zien hoe het medialandschap de afgelopen 25 jaar is opgeschoven, met de even oude Fast and Furious-filmreeks als case study. Zondag praat hij ons bij over de grote transformatie van de filmindustrie van begin 21e eeuw.
(44:49) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
- The Secret History of the Mongols – Onbekend (vert. Christopher P. Atwood)
- Autisme, een biografie - Niels Springveld
- Vorm en vaderland (https://designmuseum.nl/tentoonstellingen/vorm-en-vaderland/) - Design Museum Den Bosch
(57:15) Wat valt er te zien als we uitzoomen op Nederland? Een trotse kleine natie die al eeuwen zijn eigen koers vaart, of toch eerder een regionale entiteit?
Louis Sicking stelde het boek Nederland als provincie samen en beslaat daarmee de grote breedte van onze geschiedenis: van het Romeinse Rijk tot de Europese Unie. Hij laat zien dat zelfstandigheid eerder uitzondering dan regel was, en dat veel van wat wij ‘typisch Nederlands’ noemen juist van buiten onze landsgrenzen komt.
(01:07:15) OVT Doc: Post uit Parijs
Sanne Bruinier was een eigengereide kunstenares uit Den Haag die eind 19e eeuw tegen alle conventies in alleen naar Parijs reisde om daar schilderlessen te nemen. Ze bewoog zich in artistieke kringen waar alles gebeurde. Dat het voor haar als vrouw een stuk ingewikkelder was dan voor mannelijke kunstenaars vond ze onaanvaardbaar. Dat ze bijvoorbeeld twee keer zoveel moest betalen voor de kunstacademie.
Hoe zat dat? En wie was deze vrouw over wie pas onlangs meer bekend is geworden door twee spectaculaire vondsten.
Luister naar: Post uit Parijs. Het kunstenaarsleven van Sanne Bruinier. Een documentaire van Renate van der Zee
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026%20 ) -
(01:43) Washington en het Vaticaan liggen met elkaar in de clinch. In zijn paastoespraak riep de Amerikaanse paus Leo XIV op tot vrede in het Midden-Oosten. Ook zei hij dat God nooit oorlogen zou zegenen. Daarop noemde Trump de paus "vreselijk wat betreft internationale betrekkingen”, en dreigde vicepresident Vance dat de paus "voorzichtig moet zijn.” Als kers op de taart twitterde Trump een afbeelding van zichzelf als Jezus, die hij daarna weer verwijderde. Daarna hervatte het gevecht weer.
Is dit nou een unieke clash, of zijn er vergelijkbare voorbeelden uit het verleden waarin de wereldlijke macht de geestelijke macht de les te las? Te gast is oud-OVT-collega en paus-kenner Jos Palm.
(17:49) Het was tijdens de Gouden Eeuw en vogue: in de ontvangsthallen van paleizen en herenhuizen liet je afbeelden welke veldslagen je had gewonnen en met welke werelddelen je contact had. Met als summum de wandschildering rondom de grote trap in Paleis het Loo in Apeldoorn. Op deze muren ontvouwt zich het één na grootste schilderij van Nederland. Het is een bijzonder kleurrijk schouwspel: met papegaaien, Oriëntaalse vergezichten én maar liefst zeven weelderig uitgedoste edellieden uit het Ottomaanse Rijk.
Maar hoe zijn deze heren in Apeldoorn beland? Deze vraag hield Museumcurator en kunsthistoricus Hanna Klarenbeek al even bezig, en was de aanleiding voor een nieuwe tentoonstelling in Paleis het Loo. Deze zondag is Hanna te gast om haar bevindingen te delen.
(25:31) Het meisje met het rode haar is vanaf volgende week weer in de bioscoop te zien. De klassieker uit 1981 maakte van Hannie Schaft een nationale held, maar deed ook veel stof opwaaien bij het brede publiek. Regisseur Ben Verbong is te gast om te vertellen over de impact van zijn film. Net als schrijver Sophie Poldermans: zij raakte op de middelbare school al geïnteresseerd in het verhaal van Hannie Schaft en andere verzetsvrouwen, en schreef over haar het boek Desnoods met wapens.
(41:02) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan gastrecensent Eva Peek. Zij bespreekt twee boeken en een podcast:
De leeuw en de eenhoorn – George Orwell (vert. Thomas Heij)
Rusland, Een strijd tegen moderniteit - Alexander Etkind
Monster van de maand: Cycloop (https://www.rmo.nl/podcast/verleden-verteld-monster-van-de-maand-cycloop/) - Verleden Verteld
(52:49) In 1976 verscheen een boek dat Amerika deed schrikken. The Hite Report liet onomstotelijk zien: de meeste vrouwen komen niet klaar van penetratie. Er werden miljoenen exemplaren van het boek verkocht en de vrouw erachter, Shere Hite, werd ongevraagd het gezicht van een seksuele revolutie. Maar daarna verdween ze. Rosa Campbell heeft haar verhaal opgeschreven in The Book That Taught the World to Orgasm and Then Disappeared. Waarom moest Shere Hite verdwijnen? En wat zegt het over hoe we met vrouwelijke seksualiteit omgaan, toen en nu? Daarover praten we met historicus Lotte Houwink ten Cate.
(01:07:10) OVT Doc: Gevaarlijke boeken!
In de historische bibliotheek van Teylers Museum staan verschillende wetenschappelijke boeken die door de eeuwen heen verboden zijn door de Kerk of de Staat. Maar de laatste jaren worden weer steeds meer boeken verboden – en niet alleen in het Amerika van Donald Trump. Wat zijn de gevolgen van het uitwissen van informatie? En welke boeken liggen onder vuur?
De tentoonstelling Gevaarlijke boeken – 500 jaar Wetenschap onder vuur in Teylers Museum gaat over de geschiedenis van censuur in Amerika en Europa.
In OVT Doc daarom de documentaire ‘Gevaarlijke boeken!’ die programmamaker Dide Vonk maakte voor het Museum.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-april-2026) -
(01:44) Deze zondag mogen de Hongaren naar de stembus, en verrassend genoeg staat Viktor Orbán niet aan kop. De Minister-president van Hongarije verscheen in 1989 ten tonele als jonge oppositieleider, die tegen de Sovjets in pleitte voor nationale onafhankelijkheid. Ruim drie decennia later lijkt diezelfde erfenis hem in te halen, nu demonstranten zijn eigen woorden tegen hem gebruiken en zijn relatie met Rusland onder een vergrootglas ligt. Wordt dit het einde van Orbán? Cultuurhistoricus Krisztina Lajosi-Moore belt in vanuit Boedapest, historicus Marijn Kruk schuift aan in de studio.
(17:03) Hij begon als een leider die wilde dat de wereld Rusland serieus nam, en eindigde met een oorlogsverklaring aan het Westen, gewapend met tsarenmythen en orthodoxe symboliek. Beatrice de Graaf, hoogleraar Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen in Utrecht, en Niels Drost, Rusland-analist bij Clingendael, zagen hoe Poetin vanaf 2000 steeds radicaler werd. Ze zijn te gast met hun nieuwe boek Poetins tsaristische droom – Geschiedenis als wapen in de Russische politiek.
(33:40) Je hebt Mekka, Jeruzalem, Rome en… Ommen. Vanaf zo’n honderd jaar geleden kwamen hier duizenden theosofen en esoterici tezamen voor de jaarlijkse Sterkampen, om daar te luisteren naar hun nieuwe wereldleider: Krishnamurti. Hoe kwam deze Goeroe in Ommen terecht, en hoe was het voor de Ommenaren om opeens in een bedevaartsoord te wonen? Na jaren onderzoek schreef Rick Nieman het boek De goeroe en de baron, en over die zoektocht maakte zijn partner Sacha de Boer een podcast. Beide journalisten zijn bij ons te gast.
(47:36) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een podcast:
* Het Rode Noorden (https://npo.nl/luister/podcasts/1373-het-rode-noorden) - Kim van den Bergh
* Grenzend aan liefde - Karin Amatmoekrim
* Yalla - Hasna El Maroudi
(59:32) Slechts één gehaktbal per week: de vernieuwde Schijf van Vijf is strenger dan ooit. Maar het land laten eten wat het moet, blijkt al sinds 1953 een vergezicht. Voedselhistoricus Jon Verriet onderzocht de geschiedenis van het Voedingscentrum en is bij ons te gast.
(01:08:48) OVT Doc: De belofte van het zout
Dat er kolenmijnen in Limburg waren en dat er gas in de grond in Groningen zit, dat weten we. Maar dat er in Nederland ook zout wordt gewonnen, is veel minder bekend. Toch gebeurt dat al sinds vlak na de Eerste Wereldoorlog in Twente en sinds de jaren vijftig ook in Oost-Groningen.
En daar, in Oost-Groningen, ligt die zoutwinning nu onder vuur. De provincie voert een rechtszaak en bewoners komen in verzet. En dat terwijl de vondst van zout in de naoorlogse periode werd gezien als dé oplossing voor de armoede en achterstand van het gebied. Zout was namelijk het witte goud.
Katinka Baehr en Jille Smilda maakten een documentaire over de zoutgeschiedenis van Oost-Groningen. Met Martijn Folkers van RTV Noord, die al jaren in het zoutdossier zit, praten we na de documentaire verder over wat er nu speelt.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-april-2026 ) -
(01:33) Gaza moet het model worden voor een grondoperatie in Libanon, dat zei de Israëlische defensieminister Katz afgelopen week. Het roept herinneringen op aan de eerdere bezetting van Zuid-Libanon, tussen 1982 en 2000. Antropologe en Israël-kenner Erella Grassiani van de UvA legt uit hoe en waarom de Israëlische samenleving opnieuw lijkt mee te gaan in deze oorlogsretoriek.
(15:59) Er lopen inheemse Amerikanen rond met namen als 'De Vries' en 'De Groot', leerde Journaalpresentator Simone Weimans. Zij reisde voor haar nieuwe serie Simone en de Roofstaat van Omroep ZWART naar New York, Brazilië, Zuid-Afrika en Indonesië, en is bij OVT om onbekende verhalen uit het Nederlandse koloniale verleden uit te diepen.
(28:27) De oude Egyptenaren konden niet alleen piramides bouwen en vorsten mummificeren. Ze hadden ook een rijke schrijftraditie, uitgestrekt over meer dan dertig eeuwen. Veel van deze verhalen, gedichten en persoonlijke geschriften zijn nooit eerder naar het Nederlands vertaald. Tot de nieuwe bloemlezing Schrijven voor de Farao van Hans D. Schneider, die wordt besproken door Egyptoloog Daniel Soliman van het Rijksmuseum van Oudheden.
(39:21) Vakbonden hadden lang nauwelijks oog voor arbeidsmigranten, terwijl die juist de drijvende kracht bleken achter succesvolle stakingen. Stakingshistorica Rosa Kösters promoveerde op de onderbelichte rol van zelforganisatie in de Nederlandse arbeidersbeweging en is te gast.
(52:35) Surinaamse matrozen die muzikant werden, een Joodse trompettiste, Jamaicaanse pianisten, en zelfs Louis Armstrong waren te vinden in het Amsterdam van de jaren dertig — een stad in diepe economische crisis, onder de schaduw van het opkomende fascisme. Onderzoeker Mark Ponte maakte Jazz-jaren over de vergeten jazzscène van de jaren dertig, nu te zien in Stadsarchief Amsterdam.
(01:11:32) OVT Doc: Over oude apparaten die niet sterven
Waren handmixers, stofzuigers en radio's vroeger robuuster en beter dan nu? Iedereen heeft daar wel anekdotisch bewijs voor in huis; de elektrische boor die nog van opa was, of een cassetterecorder die al vijftig jaar braaf zijn rondjes draait. Maar wat zeggen de experts die heden en verleden met elkaar kunnen vergelijken?
Met: Martine Postma, oprichter van de Repair Cafés waar jaarlijks een miljoen kapotte apparaten worden nagekeken, van stokoud tot nog gloednieuw.
De Duitse filosoof Gabriel Yoran, auteur van het boek: Waarom je nieuwe mixer kapot gaat en die van je oma het nog steeds doet:Over de verrotzooiing van de wereld.
Kris de Decker van online Low-tech Magazine, een magazine dat draait op zonne-energie en alleen online is als de Spaanse zon schijnt. Hij breekt een lans voor het herontdekken van oude, beproefde maar vergeten technieken.
En de apparaten zelf laten van zich horen, met in een glansrol de zowat antieke stofzuiger van Simon Vestdijk.
Over de maker: Marten Minkema (1968), is schrijvend journalist en radiomaker/podcastmaker voor de VPRO, en werkt voor musea en culturele projecten.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-april-2026%20 ) -
(01:48) Wereldnieuws uit Maastricht: mogelijk is het graf van d'Artagnan ontdekt. De vierde musketier heeft echt bestaan en stierf in 1673 bij het beleg van Maastricht. Nu is er onder een voormalig altaar een skelet gevonden. Wie was Charles de Batz de Castelmore graaf van Artagnan eigenlijk? We spreken erover met militair historicus Olaf van Nimwegen.
(14:46) Meneer Dinges weet niet wat Swing is — dé hit van Johnny & Jones, het Nederlandse jazzduo dat in de jaren dertig razend populair werd. Max Kannewasser en Nol van Wesel: twee Joodse jongens, geïnspireerd door Amerikaanse swing. Tot de oorlog hun leven een onvoorstelbaar duistere wending gaf. Historicus en theatermaker Tijmen Dokter brengt hun verhaal in zijn voorstelling In Vredesnaam.
(29:30) Komende woensdag is het 25 jaar geleden dat het allereerste homohuwelijk ter wereld werd voltrokken. En wel hier, in Nederland. Minder bekend is hoe dominees en gelovigen binnen de Protestantse kerk al vanaf de jaren '80 de weg bereidden. Oud-voorzitter van het Werkverband Homotheologen Bert Kuipers is te gast.
(45:18) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:
Moderne geschiedenis van het sociaal werk – Jos van der Lans
Gravenberch
Een Surinamer in Nederlands-Indië - Paul van der Heijden
BEN IK MANNELIJK? – Het Noordbrabants museum
(57:30) In het archief van Eye Filmmuseum liggen zo'n tweeduizend films uit de koloniale tijd. Beelden die lange tijd vooral één verhaal vertelden: dat van vooruitgang en orde. Maar wie goed kijkt, ziet ook uitbuiting en ongelijkheid. Vanaf 3 april opent de tentoonstelling Eye(s) Open, waarin kunstenaars dat archief van nieuwe perspectieven voorzien. We spreken met curator Hicham Khalidi en kunstenaar Sabine Groenewegen.
(01:09:05) OVT Doc: Rolschaatsen op de snelweg
Deze week debatteerde de Tweede Kamer over oplossingen voor de energiecrisis die is ontstaan door de oorlog met Iran. In dat debat werd ook de link gelegd met de oliecrisis in de jaren ’70 en er werd door de SGP zelfs geopperd opnieuw autoloze zondagen in te voeren. Dat voorstel werd niet erg serieus genomen, of zelfs als schrikbeeld afgeschilderd.
Maar hoe ging dat in 1973, toen autoloze zondagen wel werden ingevoerd? Hoe reageerden de Nederlanders, en was het achteraf eigenlijk wel nodig? Michal Citroen maakte in 2013 een tweedelige documentaire waarin ze onder andere sprak met Ruud Lubbers, in 1973 minister van Economische Zaken.
In deze uitzending een hermontage, gemaakt door Katinka Baehr.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-29-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-29-maart-2026) -
(1:24) Richard de Mos leidde zijn partij Hart voor Den Haag naar een monsterzege in de gemeenteraadsverkiezingen, en hij is niet de enige. Terwijl landelijke partijen steeds meer worstelen hun gemeenteraadszetels te behouden, lijken lokale spelers precies te weten waar ze moeten zijn: dicht bij de buurt, dicht bij de ergernissen, dicht bij de kiezer. We hebben het over die opmars van lokale partijen en de spanning tussen lokale zorgen en landelijke idealen met Henk te Velde, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis.
(12:30) Aletta Jacobs (1854-1929) is hét icoon van de Nederlandse feministische geschiedenis. Ze was de eerste vrouw die mocht studeren, de eerste vrouwelijke arts van Nederland en ze streed voor het vrouwenkiesrecht. Toch heeft ze in het collectieve geheugen een stoffig imago. Dat wordt op kop gezet in de gloednieuwe ALETTA de musical van Theater Oostpool. Aletta-historicus Mineke Bosch was bij de première en vertelt over deze nieuwe Aletta-interpretatie.
(27:35) De Spaanse koning heeft deze maand toegegeven dat er veel misstanden zijn begaan door de Spanjaarden die het huidige Mexico veroverden. Ruim 500 jaar na deze conquistadores is dit de eerste keer dat Spanje een stap in de richting van excuses zet. Hoe hebben de Spanjaarden zich in Mexico misdragen, en wat betekent het voor Mexicanen dat Spanje nu toch deze stap zet? We vragen het Wil Pansters, hoogleraar sociale en politieke antropologie van Latijns-Amerika en in het bijzonder Mexico aan de Universiteit Utrecht.
(37:35) OVT-recensent Nadia Bouras bespreekt twee boeken, en twee films die te zien op het Movies that Matter Festival (20-28 maart):
Stakkers en wolven. In de schaduw van Gaza - Lotfi El Hamidi
De donkere kamer (Een geschiedenis van migraine) - Celia Svedhem (vert. Hans Kloos)
Cutting through rocks - Sara Khaki, Mohammadreza Eyni
Voix Invisibles - Bart van den Aardweg
(52:20) Het recht van de sterkste #7: Jorrit Steehouder, historicus en expert op het gebied van de Europese eenwording over Jean Monnet — de stille architect van de Europese Unie.
(1:08:40) OVT Doc: Amrita Sher-Gil
“Europa is van Picasso, Matisse, Braque en vele anderen. India behoort alleen mij toe.” Met deze woorden beschreef Amrita Sher-Gil (1913–1941) haar positie in de kunstwereld. Ze wordt beschouwd als een van de grootste vrouwelijke avant-gardekunstenaars van het begin van de 20e eeuw. Een pionier op het gebied van moderne Indiase schilderkunst. Uniek is haar transculturele stijl; een vermenging van Europese technieken en Indiase thema’s. Amrita betekent ‘onsterfelijkheid’, toch overleed ze op 28-jarige leeftijd. Wie was deze eigenzinnige kunstenaar? En wat moeten we weten om haar werk te begrijpen?
Een portret gemaakt door Laura Stek, met Barnita Bagchi, Annemiek Rens en Laxmi Manuela.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-maart-2026%20 ) -
(01:57) Brandende vrachtschepen en raketten die inslaan op tankers: de Straat van Hormuz staat in het middelpunt van een internationale crisis. Het is een nieuw hoofdstuk in een eeuwenlange strijd rond een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld. We praten er over met VPRO-collega Abdou Bouzerda, journalist bij Bureau Buitenland en Midden-Oostenkenner. (16:26) Als de oorlog rond Iran zich uitbreidt naar de bronnen voor drinkwater in de Golfregio, zijn de humanitaire gevolgen niet te overzien, ziet politiek hydroloog Stefan Deconinck. Hij is te gast om het te hebben over verleden en heden van drinkwater als oorlogswapen. (29:42) In de zestiende eeuw breekt in Europa een ware jacht op oude teksten uit. Humanisten trekken langs kloosters en bibliotheken om Griekse en Romeinse manuscripten op te sporen; met de kennis uit de oudheid zouden ze Europa misschien opnieuw kunnen laten bloeien. Zo ook Arnoud van Eijndhouts uit Aarle-Rixtel, beter bekend als Arlenius. Hij reist naar Ferrara, Bologna en Venetië, en wordt zo een belangrijke schakel in de boekenwereld van de Renaissance. Schrijver en taalkundige Wim Daniëls, zelf afkomstig uit Aarle-Rixtel, reconstrueert zijn opmerkelijke leven in De boekhandelaar van Bologna. (43:46) OVT-recensent Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Killing the Dead, Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World - John Blair Heksenjacht - Maartje van der Laak Water & Licht - Tentoonstelling in het Dordrechts Museum (59:38) Roti, bakabana, bara en vele andere gerechten uit de Surinaamse keuken zijn tegenwoordig in Nederland gemakkelijk te vinden. Maar wat is de geschiedenis van die keuken, en waarom vinden we zo veel absurde fantasie-Surinaamse gerechten in de supermarkt? Dat zien we in de nieuwe theatervoorstelling Peper & Zuur?! van comedian Howard Komproe en kok Noni Kooiman. Beide theatermakers zijn te gast om ons door de culinaire geschiedenis van Suriname heen te loodsen. (01:09:47) OVT Doc: Voor Alia Nergens ter wereld hebben vrouwen zoveel beperkingen als in Afghanistan. ‘Genderapartheid’ heet het systeem van het tweede Talibanregime, waarin vrouwenrechten stelselmatig worden geschonden. Meisjes mogen vanaf hun twaalfde niet meer naar school; vrouwen mogen niet werken; er mag niet worden gezongen; en in het onderwijs zijn door vrouwen geschreven boeken verboden. Hoe dat is gekomen, is te horen in de documentaire Voor Alia van Maartje Duin. Voor Alia is een portret van de Afghaans-Nederlandse schrijfster Forugh Karimi, en via het verhaal over Karimi’s jeugdvriendin Alia komen we dichterbij deze pijnlijke geschiedenis. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 )
-
(01:57) Het zijn vage berichten die in verschillende media verschijnen: Koerden zouden zich gaan mengen in de oorlog in Iran, of daar zelfs al mee bezig zijn. Daar is vooralsnog geen bewijs voor, maar duidelijk is dat de Amerikanen in gesprek zijn met Koerdische groepen in Iran en daarbuiten. Het is niet de eerste keer dat de VS rekent op Koerdische steun. Hoe hebben Koerden – die bekend staan als het grootste volk zonder staat - zich eerder opgesteld in Amerikaanse oorlogen, en wat betekent dat voor de oorlog tegen Iran nu? Michiel Leezenberg, filosoof en Koerden-deskundige bij de UvA is te gast.
(13:24) Ali en Nino zijn de Azerbeidzjaanse Romeo en Julia. Het is een verhaal van liefde tussen verschillende culturen en geloof. Schrijver Abdelkader Benali en pianist Daria van den Bercken brengen met hun voorstelling De wereld van Ali & Nino een muzikale reis door de multiculturele lappendeken van de Kaukasus aan het begin van de 20e eeuw.
(27:54) Crack. Gerookte cocaïne. In steeds meer Nederlandse parken en straten in de grote steden is het een zichtbaar overlast gevende harddrug. Het beeld van openlijk drugsgebruik in stadsparken roept herinneringen op aan de heroïne-epidemie in de jaren zeventig. Arjan Nuijten is drugshistoricus en neemt ons mee naar het beruchte Vondelpark van 1972.
(39:27) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een museum:
- Consent, Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin - Chanelle Delameillieure en Jolien Gijbels
- Het Museum voor de Verpleegkunde
- Landverhuizers rond de Sloterplas - Wendela Gronthoud
(53:22) ‘Bestaan er Zwarte engelen?’ Het is een vraag die in de nieuwe roman Achtentwintig letters van Rashid Novaire een zoektocht naar een beladen verleden opent. Een verhaal dat zijn oorsprong vindt in de route van de Sub-Sahara naar de Maghreb, en een familiegeschiedenis die generaties overspant, van slavernij tot trouw aan de sultan van Marokko. Auteur Rashid Novaire is deze zondag te gast, en bespreekt zijn nieuwe roman.
(01:06:02) OVT Doc: Hondenrassen
Het blijft een thema waar veel discussie over bestaat: het fokken van rashonden. Hoe ver moeten we daarin gaan? En ten koste van wat? En wanneer ontstonden de eerste rashonden eigenlijk? Luister naar de eerder gemaakte documentaire ‘Touch of Gold - Daylight Charisma’ (door Laura Stek).
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-maart-2026 ) -
(02:34) 28 februari begon de aanval van de VS en Israël op Iran. Zal het de Iraniërs dichter bij democratie en vrijheid brengen? Bij OVT zijn journalist Yaghoub Sharhanien en arabist Leo Kwarten.
(21:21) Herculine Barbin schreef vlak voor haar dood in 1868 haar ervaringen op als intersekse persoon: mensen die zijn geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken. Deze memoire is het oudst bekende West-Europese ervaringsverhaal van een intersekse persoon. Voor Marleen Hendrickx de aanleiding voor het maken van de voorstelling enfin, Barbin.
(32:32) Het recht van de sterkste #6: Amerikanist Albertine Bloemendal over Henry Kissinger, hét gezicht van de Amerikaanse buitenlandpolitiek.
(46:35) Ann Lee kwam in 1776 in Amerika aan. Samen met haar volgelingen, de ‘Shakers’, geloofde ze dat ze de tweede Christus op aarde was. Met deze 'Shakers' hield ze al in de 18e eeuw een verrassend progressief wereldbeeld aan, zo is te zien in de nieuwe film The Testament of Ann Lee. Amerikaanse onderzoeker Markha Valenta bespreekt het portret van Ann Lee als vergeten feministisch icoon.
(57:35) OVT-recensent Wim Berkelaar bespreekt een boek en een tentoonstelling:
Andries Sternheim (1890-1944) Vergeten binnen de Frankfurter Schule - Bertus Mulder
Ongekend talent: vrouwen van de Amsterdamse School in Museum Het Schip
(01:05:47) OVT Doc: Jeugd versleten Deel 2
Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats. 2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou komen, maar dat doel is bij lange na niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.
In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.
Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-1-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-1-maart-2026%20 ) -
(01:32) De VS heeft onder Trump een oud doel weer opgepakt: Cuba afknijpen, totdat het communistische regime valt. En nu, doordat Venezuela geen olie meer levert, is de druk op Cuba extreem hoog. Edwin Koopman, Latijns-Amerikakenner en journalist bij Bureau Buitenland, vertelt meer
(11:26) Napoleon veroverde Europa met kanonnen. Madame Germaine de Staël bestookte het met ideeën, en dat maakte haar gevaarlijker dan een leger. Wie was deze vrouw, die zo gevaarlijk werd gevonden door de machtigste man op aarde? Margot Dijkgraaf is te gast met haar nieuwe boek
(25:50) Hij staat te boek als zeeheld, admiraal en - niet onomstreden- nationaal icoon: Michiel de Ruyter. Zijn huis in Vlissingen wordt nu op internet te koop aangeboden. Gepensioneerd archivaris Ad Tramper bezocht de woning en vertelt meer.
(29:57) In Marokko werd hij gezien als culturele grootheid, maar in Nederland is hij vrijwel onbekend gebleven. De Oost-Groningse kunstverzamelaar Bert Flint (1931-2022) vertrok in de jaren ‘50 naar Marrakech. Journalist en documentairemaker Lejo Siepe schreef het boek Een vreemdeling in de Medina en is te gast.
(40:02) Op 10 februari 1941 verschijnt Het Parool voor het eerst tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vijfentachtig jaar later is het een gevestigde krant, maar de vraag waar het ooit om begon blijft urgent, want de vrije pers staat wereldwijd onder druk. We gaan erover in gesprek met een van de schrijvers van het jubileumboek Vrij, onverveerd, journalist en onderzoeker Teun Dominicus.
(53:00) Het recht van de sterkste #5: filosoof en journalist Thomas Muntz over Hannah Arendt
(01:07:21) Vanwege die vieringen van het Chinees nieuwjaar was het deze week weer veel te zien: de leeuwendans. Een bekend beeld — een rij mensen, gezamenlijk kleurrijk verkleed, die zich als één leeuw voortbewegen. Wat is het verhaal achter deze dans? We vragen het sinoloog en vaste OVT-recensent Fresco Sam-Sin.
(01:13:06) OVT Doc: Jeugd versleten Deel 1
Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats. 2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou komen, maar dat doel is bij lange na niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.
In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.
Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-februari-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-februari-2026%20)
-
(02:00) De in 2024 overleden Russische oppositieleider Aleksej Navalny werd vergiftigd in zijn cel. Dat maakte de Britse overheid gisteren bekend na uitvoerig onderzoek, onder meer in samenwerking met Nederland. Hoe past dit onderzoek in de lange traditie van vergiftigingen in Rusland? Te gast is Ben de Jong, expert op het gebied van Russische Inlichtingendiensten.
(16:10) Anglist Kristine Johanson over de nieuwe verfilming van ‘Wuthering Heights’.
(26:18) Trump dreigt met het herstarten van kernproeven, en sinds vorige week is het Amerikaans-Russische kernwapenverdrag START 2 verlopen. Gaan we terug naar de piek van 1986, met meer dan 70.000 kernkoppen wereldwijd? Te gast is hoogleraar internationale betrekkingen Michal Onderco.
(37:11) Nadia Bouras bespreekt deze week twee boeken en een film:
‘Mother Mary comes to me’ - Arundhati Roy (vert. Lucie van Rooijen en Inger Limburg)
‘De donkere kamer (Een geschiedenis van migraine)’ - Celia Svedhem (vert. Hans Kloos)
‘Lions By The River Tigris’ (film) - Zaradasht Ahmed
(47:16) Het recht van de sterkste #4: Duitslandkenner en historicus Hanco Jürgens over de ‘IJzeren Kanselier’ Otto von Bismarck.
(58:58) OVT Doc: Pottenkijkers ongewenst
Een grote ruzie tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië over een tropische eilandengroep in de Indische Oceaan is begin februari met een sisser afgelopen. Het gaat om de Chagos-eilanden, die ten zuiden van de Maladiven liggen en onderdeel zijn van de Britse overzeese gebieden. Groot-Brittannië zou de eilanden overdragen aan zijn voormalige kolonie Mauritius. Maar daar werd de VS woedend over, want op een van de eilanden ligt een grote Amerikaanse basis. ‘Een daad van grote domheid’, noemde Trump het. In alle berichtgeving wordt één groep telkens over het hoofd gezien: de voormalige bewoners van Chagos, die in de jaren ‘70 gedwongen werden om de archipel te verlaten. Programmamaker Saar Slegers was wél in hen geïnteresseerd en maakte 15 jaar geleden voor de NTR een documentaire: ‘Pottenkijkers ongewenst’. Zij is bij OVT te gast en we herhalen haar documentaire die eerder werd uitgezonden in het programma Radiodoc, de voorloper van de documentaire-podcast DOCS.
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-februari-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-februari-2026%20) -
(01:23) Er zijn in het nieuwe coalitieakkoord grootse plannen aangekondigd om de wooncrisis tegen te gaan. Wat kunnen we leren van hoe er eerder in Nederland groots werd gedacht over wonen? Historicus Wouter Beekers schreef het boek Wonen, wonen, wonen – de geschiedenis van volkshuisvesting in Nederland en is te gast.
(16:10) Duizenden Nederlandse kinderen dragen geen bril, terwijl ze die wel nodig hebben. Moeten we terug naar de ziekenfondsbril? Te gast zijn Hans Spekman, voorzitter van het Jeugdeducatiefonds en Lex Uilenbroek, 5e generatie opticien in de oudste brillenwinkel van Nederland.
(27:16) Het recht van de sterkste #3: filosoof Tinneke Beeckman over Niccolò Machiavelli, politiek machtsdenker.
(38:57) Sanne Frequin bespreekt deze twee boeken en een tentoonstelling:
- Het eeuwige leven - Tiina Raevaara (vert. Sophie Kuiper)
- Halewijn - Else Boer
- Metamorfosen - Tentoonstelling in het Rijksmuseum
(52:06) Conservator Wonu Veys en cultuurhistoricus Nancy Jouwe over de nieuwe tentoonstelling ‘Tijd voor Papoea’ in het Wereldmuseum Leiden.
(01:11:11) OVT Doc: Het ideale silhouet
We zijn er maar druk mee: het kneden, trainen en corrigeren van ons menselijk lichaam. Die zoektocht naar het ideale lichaam is niet nieuw. Altijd al probeerden we onze contouren te veranderen en aan te passen aan het heersende schoonheidsbeeld. Maar voor de introductie van cosmetische ingrepen en uitgebreide fitness-routines was men voornamelijk afhankelijk van ondermode: korsetten snoerden de taille in, bustles vergrootten de billen, beha’s liftten boezems omhoog, en slips en gordels maakten de buik plat. Het Design Museum in Den Bosch toont alle middelen die door de tijd heen in het leven werden geroepen om ons silhouet te vormen. Met conservator en curator Anne-Karlijn van Kesteren en fervent ondermode-verzamelaar Dirk-Jan List. Gemaakt door Laura Stek
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-februari-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-februari-2026) - Visa fler
